Felicitatie door Jan van Zanen bij de opening van het lustrumjaar 100 jaar Dalton Den Haag, 15 september 2025
Beste Katrien van de Gevel (rector),
Beste Elvira van den Hoek (voorzitter Nederlandse Dalton Vereniging),
Beste allemaal,
100 jaar Dalton Den Haag.
Daar mag, nee, daar moet bij stil gestaan worden.
De in 1925 door de gemeente opgerichte Dalton HBS was per slot van rekening de allereerste school van Nederland die werkte volgens de beginselen van het daltononderwijs.
Die Dalton HBS was een voortzetting van de Vijfde Gemeentelijke Hogere Burgerschool, of te wel de HBS, in 1863 ingevoerd door Thorbecke.
100 jaar geleden maakte Den Haag een flinke bevolkingsgroei door.
De stad breidde uit, Loosduinen werd in 1923 geannexeerd en ook daar verrezen nieuwe woonwijken.
Zo ook Bohemen, op basis van het stedenbouwkundig Plan West.
Zoals ook op andere plekken in Den Haag, richtte de aanleg van de Duitse verdedigingslinie, de Atlanktikwall, tijdens de Tweede Wereldoorlog grote schade aan in Bohemen.
Het gebouw van de Dalton HBS ontsprong daarbij ternauwernood de slopershamer, in tegenstelling tot vele woningen in de directe omgeving.
En daar mogen we dankbaar voor zijn, want deze schepping van Co Brandes en gemeentearchitect D.C. van der Zwart is een schitterend voorbeeld van de Nieuwe Haagse School.
Brandes en Jan Wils waren de belangrijkste vertegenwoordigers van deze architectuurstroming uit de periode 1920-1940.
De Nieuwe Haagse School hield het in het midden tussen de Amsterdamse School, met zijn soms wel erg uitbundige vormentaal (sommigen spraken van ‘vormenwellust’) en het koele rationalisme van het Nieuwe Bouwen.
Een van de inspiratiebronnen van de Nieuwe Haagse School was de Amerikaan Frank Lloyd Wright.
Brandes heeft een belangrijk stempel gedrukt op het aanzien van Den Haag: in de periode tussen de wereldoorlogen verrezen meer dan 500 gebouwen in en om onze stad die hij had ontworpen.
Hij onderkende zeker de artistieke kwaliteit van zijn werk, hij signeerde zijn tekeningen met ‘bouwkunstenaar’, maar was verre van eigenwijs.
De wensen van de opdrachtgever stonden steeds voorop.
Maar goed, bij een jubileum als dit moet het natuurlijk niet alleen over het gebouw gaan, hoe mooi en markant het ook is.
Een school, dat zijn ook de docenten, de leerlingen en, in zekere zin ook, de oud-leerlingen.
De beroemdste ‘Daltonezen ‘ zijn Wim de Bie en Kees van Kooten.
Na het overlijden van Wim de Bie memoreerde architect Max Boekholt hoe Kees en Wim elkaar leerden kennen:
“Wim en ik hadden de gewoonte om bij het wisselen van de les op de gang sketches op te voeren.
Heel snel, zonder voorbereiding.
Meestal ging het in het plat-Haags, of juist heel bekakt.
We deden dat bijvoorbeeld over de architectuur van de school.
Kees, die een klasje lager zat, vond dat mooi en dacht: daar wil ik bij zijn.
En hij kwam op een dag bij ons staan.
Dat was het allereerste begin.”
Aldus Max Boekholt.
The rest is history…
Maar er zijn nog veel meer beroemde Daltonezen te noemen.
Bijvoorbeeld: Tom van Kalmthout (van theatercollectief Rundfunk en de gelijknamige serie), Claire Bender (actrice, bekend van de serie De Joodse Raad), Nobelprijswinnaar Gerard ’t Hooft, Olympisch kampioen roeien Benthe Boonstra, voetbalster en trainer Sarina Wiegman en Sander – Lucky TV – van de Pavert.
En niet te vergeten Scott Beekhuizen, die laatst nog met zijn band Prins S. en De Geit op Live on the Beach stond.
Dalton Den Haag is een soort hofleverancier van talentvolle BN’ers.
Bijzonder aan Dalton Den Haag zijn ook, behalve het daltonsyteem, het tweetalig onderwijs (hoe toepasselijk in een internationale stad als Den Haag) en de theaterklas, een jarenlange samenwerking met Jeugdtheaterschool Rabarber.
En bij de eerste grote klimaatmars door scholieren en studenten in Nederland, in februari 2019, gingen twee leerlingen van Dalton Den Haag voorop én op bezoek bij Mark Rutte in het Torentje: de zestienjarige Dila Doğan en de zeventienjarige Stijn Warmenhoven.
Van harte gelukgewenst met dit bijzondere jubileum.
En: ben heel benieuwd welke BN’ers Dalton Den Haag in de toekomst gaat leveren.
