Geachte aanwezigen,
Burgemeester Kyrel,
Beste allemaal,
“Ga zo door, mijn kind, en gij zult Spinoza heten.”
Met die bemoedigende woorden spoorden ouders vroeger hun kroost aan.
Door goed hun best te doen op school, zouden zij misschien ook van die grote denkers kunnen worden.
Maar al snel verbasterde die aansporing tot:
“Ga zo door en je zult spinazie eten.”
Heel wat mensen kennen díe uitdrukking nog wel, maar leggen het verband met Benedictus de Spinoza allang niet meer.
Anderhalve eeuw geleden ontstond er een heuse Spinoza-koorts.
In onze stad, in ons land en zelfs internationaal.
In aanloop naar de plaatsing van een standbeeld ter ere van hem op de Paviljoensgracht stonden de ideeën van deze Joodse vrijdenker weer volop in de belangstelling.
Ze werden druk bediscussieerd en ondergingen een grondige herwaardering.
En nu, in deze Spinozamaand, zien we iets soortgelijks.
We leven in een wereld waarin rauwe emoties de boventoon voeren.
Al dan niet gevoed door sociale media, die ons dankzij algoritmen precies vertellen wat we willen horen, of dat nu waar is of niet.
En als we niet uitkijken, bepalen die rauwe emoties ook ons handelen.
Dát is waar Spinoza aan de bel trekt.
Door ons te vragen waarom we voelen wat we voelen.
Om dat helder te hebben voordat we tot handelen overgaan.
Daar kun je niet jong genoeg mee beginnen.
Daarom wil ik jou, Corina, hartelijk bedanken voor het Spinoza Doeboek, dat de burgemeester van Madurodam en ik zojuist in ontvangst mochten nemen.
Een boek dat scholieren en andere jonge mensen op een speelse manier uitnodigt om met het gedachtegoed van Spinoza vertrouwd te raken.
Niet als kennismaking met een stoffig verleden, maar als handreiking voor het heden.
Ook grote denkers zijn ooit klein geweest.
En wie klein is, kan vaak ook al groot denken.
Straks zullen Kyrel en ik hier in Madurodam de miniatuurversie onthullen van het Spinoza-standbeeld dat sinds 1880 onze stad siert.
Bij de onthulling van dat beeld sprak de letterkundige en filosoof Johannes van Vloten, tevens initiatiefnemer van het monument, destijds een rede uit.
De veelzeggende titel daarvan luidde:
“Spinoza: de blijde boodschapper der mondige menschheid.”
Van Vloten prees daarin Spinoza als voorloper van de Verlichting, als pleitbezorger van de rede en als voorstander van de zelfstandig denkende mens.
Een mens die zijn handelen niet blindelings door dogma’s, tradities of emoties laat dicteren.
Vaak hoor je zeggen:
kalmte kan ons redden.
Daar zou ik aan willen toevoegen:
eerst goed nadenken ook.
Want juist daarin schuilt misschien wel de meest actuele les die Spinoza ons heeft nagelaten.
