Dankwoord boekpresentatie van ‘Tot het bittere einde’, 23 augustus 2025
Beste allemaal,
Lieve Esther,
“Wat brengt het je?” Werd je net gevraagd, je antwoord was: “Plezier”.
Gelukkig maar, hè Cor?
Veel dank voor je boek.
Je tweede alweer.
Zo’n vijf jaar geleden mocht ik, in m’n ‘wittebroodsweken’ als burgemeester van Den Haag, van jou je eersteling ‘Duimkruid’ ontvangen.
Uiteraard ook een historische thriller, een genre waar jij je op hebt toegelegd.
Met, net als in je nieuwste boek, een sterke vrouw in de hoofdrol.
Kon jou destijds een pennenvrucht van eigen hand overhandigen: mijn biografie van de liberale coryfee Haya van Someren-Downer.
Eveneens een sterke (en legendarische) vrouw, die in 1969 de eerste vrouwelijke voorzitter werd van een Nederlandse politieke partij.
‘Tot het bittere einde’ voert ons terug naar 1672, het Rampjaar.
Het jaar waarin volgens het bekende gezegde ‘de regering radeloos, het volk redeloos en het land reddeloos’ was.
(Iedere vergelijking met het heden berust op louter toeval …)
Met als absolute dieptepunt de gruwelijke moord op de gebroeders De Witt.
Komende maand is het 400 jaar geleden dat Johan de Witt werd geboren, op 24 september 1625.
Zijn geboorteplaats besteedt daar de nodige aandacht aan, onder meer met een mooie tentoonstelling in het Dordrechts Museum.
In Den Haag is er minder aandacht, waarbij we natuurlijk niet mogen vergeten dat het Haags Historisch Museum in verbouwing is.
Maar gelukkig is er jouw boek, Esther.
Daarin draai je de klok drieënhalve eeuw terug.
En over klokken gesproken: eerder deze zomer mocht ik bijdragen aan de bekendmaking van de eerste Haegsche Tijd Prijs.
Die is in het leven geroepen om aandacht te schenken aan het feit dat Christiaan Huygens 350 jaar geleden de balansveer uitvond.
Een baanbrekende uitvinding die van cruciaal belang is geweest voor de ontwikkeling van het horloge.
En wat heeft dat met jouw boek te maken?
Wel, zowel Johan de Witt als Christiaan Huygens waren wiskundigen, en kenden elkaar goed.
Christiaan Huygens was van oordeel dat De Witt de beste wiskundige van zijn tijd zou zijn geworden, als hij niet de politiek was ingegaan.
Zelf was Huygens zonder twijfel Europa’s grootste wiskundige en natuurwetenschapper in de tweede helft van de zeventiende eeuw.
Johan was erg geïnteresseerd in Christiaans experimenten met het slingeruurwerk.
Christiaan hielp Johan met de zeeziekte waaraan hij hevig leed als hij meevoer op de vloot: hij ontwierp speciaal voor hem een slaapcabine die niet meedeinde op zee.
Dat weten we dankzij Ineke Huysman, onderzoeker bij het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis.
Van haar is ook de vertaling uit het Frans van de brief die Christiaan schreef aan zijn broer Lodewijk, waarin hij zijn afschuw uitspreekt over de moord op de gebroeders De Witt:
“Wat er met de raadpensionaris en zijn broer is gebeurd, is verschrikkelijk. […]
Het was natuurlijk onvoorzichtig van de raadpensionaris om zich op klaarlichte dag aan een woedende menigte bloot te stellen, maar ik heb medelijden met hem, want hij heeft niets gedaan wat de dood verdient.”
Spinoza, met wie Huygens in nauw contact stond, was zo ontzet door het nieuws van de lynchpartij op het Groene Zoodje dat hij een poster wilde ophangen met de tekst “ultimi barbarorum” – “jullie zijn de ergste barbaren”.
Zijn huisbaas hield hem echter tegen en heeft zo hoogstwaarschijnlijk zijn leven gered.
Esther, je boek laat de lezer niet alleen een tijdreis maken naar 1672.
Het is ook bijzonder actueel.
In de aanloop naar de moord op de gebroeders De Witt werd veelvuldig ‘fake news’ verspreid om hen in een kwaad daglicht te stellen.
Dat gebeurde door middel van pamfletten, de social media van toen.
Wat dat betreft houdt je boek ons een historische spiegel voor die tot nadenken aanzet en oproept tot bezonnenheid.
Deugden die wij in deze tijden van polarisatie en ‘op de mens spelen’ goed kunnen gebruiken.
Zeer van harte hoop ik dat je boek een groot publiek mag bereiken.
Dank je wel.
