Toespraak door Jan van Zanen bij de herdenking bij het Englandspielmonument, 4 mei 2026
Geachte aanwezigen,
‘Zij sprongen in de dood voor onze vrijheid’, zo is te lezen op dit monument.
54 jonge mannen die vanuit bezet Nederland als Engelandvaarder de oversteek naar het Verenigd Koninkrijk hadden gewaagd.
Als geheim agent werden zij vervolgens boven Nederland gedropt om hier het verzet te helpen.
Maar als gevolg van het zogeheten Englandspiel liepen zij in een dodelijke val.
Wat bedoeld was als een levenslijn naar Londen, werd een fuik.
Eén voor één werden de agenten gearresteerd, verhoord en gevangengezet.
54 werden uiteindelijk vermoord, de meesten in concentratiekamp Mauthausen in Oostenrijk.
Vandaag staan wij hier om hen te herdenken.
Niet alleen als slachtoffers van een tragische misleiding, maar als mannen die, ondanks alles, kozen voor moed.
Voor plichtsbesef.
Voor het geloof dat vrijheid het waard is om voor te vechten, zelfs wanneer de uitkomst onzeker is.
Hun verhaal is een waarschuwing.
Over de kwetsbaarheid van vertrouwen.
Over de prijs van verkeerde informatie.
Over hoe oorlog niet alleen lichamen breekt, maar ook verbindingen, netwerken, zekerheden.
Maar het is ook een verhaal van vastberadenheid.
Van jonge mensen die hun leven riskeerden omdat zij weigerden te buigen voor tirannie.
Wij herdenken hen niet om het verleden af te sluiten, maar om het levend te houden.
Want vrijheid is nooit vanzelfsprekend.
Zij vraagt om waakzaamheid, om het vermogen om tegenspraak te dulden, om het besef dat democratie kwetsbaar is wanneer wij haar niet actief beschermen.
Laten wij daarom vandaag, op deze vierde mei, niet alleen terugkijken.
Laten wij ons afvragen wat hun offer ons vandaag te zeggen heeft.
In een tijd waarin desinformatie opnieuw een wapen is.
Waarin polarisatie groeit.
Waarin vertrouwen onder druk staat.
Waarin oorlog weer woedt, op tal van plekken op aarde.
En wanneer wij hier samenkomen, denken wij ook aan Engelandvaarder en ereburger van Den Haag Rudi Hemmes.
Tot op zeer hoge leeftijd sprak hij hier, op deze plek, met onvermoeibare helderheid over plicht, kameraadschap en de waarde van vrijheid.
Zijn aanwezigheid herinnerde ons eraan dat achter elke naam van een oorlogsslachtoffer een mens schuilgaat.
Hemmes belichaamde de moed van een generatie die niet wegkeek, maar opstond.
Zijn stem klinkt vandaag niet meer, maar zijn boodschap blijft.
De mannen van het Englandspiel sprongen in de nacht, in het duister, in het onbekende.
Zij deden dat voor een toekomst die zij zelf niet meer zouden meemaken.
Het is aan ons om die toekomst waardig gestalte te geven.
Moge hun namen blijven klinken.
Moge hun moed ons blijven inspireren.
En ons aansporen te blijven bouwen aan een wereld waarin niet het recht van de sterkste maar de kracht van het recht heerst.
Dicht bij huis én wereldwijd.
