Toespraak door Jan van Zanen bij de herdenking van de Slag om de Residentie op het Ilsy plantsoen, 10 mei 2026
Geachte aanwezigen,
Jongens en meisjes,
Precies 86 jaar geleden, op 10 mei 1940, werd Nederland de Tweede Wereldoorlog ingezogen.
Rond Den Haag, zetel van parlement en regering én Koninklijke residentie, werd zwaar gevochten – ook hier, bij het toenmalige vliegveld Ypenburg.
Vandaag staan we stil bij die dramatische gebeurtenissen.
Het is belangrijk dat we dat blijven doen, want we mogen niet vergeten hoe een moorddadig en agressief regime ons land aanviel.
En hoe gewone mensen plotseling midden in de geschiedenis kwamen te staan.
Zoals jachtopziener Wiegel uit Nootdorp.
Hij woonde buiten het dorp tussen de weilanden vlak bij het vliegveld.
Toen zijn woning in de vuurlinie kwam te liggen, vluchtte hij naar het dorp, maar keerde terug omdat hij iets was vergeten.
Bij zijn huis gekomen, zag hij daar Duitse parachutisten die een rustpauze hielden.
Hij waarschuwde Nederlandse militairen, die meteen een patrouille uitstuurden naar de woning.
De soldaten Haesen en Eijkelenstam overrompelden de wachtpost bij het huis, namen vijf slapende Duitsers gevangen en bevrijdden twee krijgsgevangenen.
Iedereen kwam er zonder kleerscheuren vanaf.
Later bleek dat er ook een kanon stond.
En dat was precies gericht op de route waarlangs de Nederlanders waren gekomen.
Een huiveringwekkende gedachte: wat was er van hen geworden als die Duitsers niet hadden liggen slapen…
Dit soort verhalen herinnert ons eraan hoe broos vrijheid is, hoe klein het verschil tussen leven en dood.
Hoe snel een samenleving kan kantelen en hoezeer moed, alertheid en menselijkheid het verschil kunnen maken.
Die les blijft actueel.
Want hoewel wij hier in vrede leven, woedt elders in Europa al meer dan vier jaar oorlog.
Soms zijn de parallellen met het verleden pijnlijk duidelijk.
In 2022 probeerden Russische troepen de Oekraïense hoofdstad Kyjiv razendsnel te veroveren.
De aanval op vliegveld Hostomel, uitgevoerd met helikopters en gevolgd door een grootscheepse grondoperatie, vertoonde opvallende overeenkomsten met de Duitse luchtlandingen bij Den Haag in 1940.
Net als hun aanval door Noord-Brabant met een pantsercolonne in de richting van Rotterdam.
Vandaag eren en herdenken we de militairen die hier vochten en de burgers die door het oorlogsgeweld werden getroffen.
Moge de herinnering aan de Slag om de Residentie ons blijven inspireren om te kiezen voor dialoog boven conflict, voor recht boven willekeur en voor menselijkheid boven haat.
De vijf jaar geleden overleden Ypenburg-veteraan Klaas Appel kwam tot op zeer hoge leeftijd naar deze herdenking.
In een interview voor het Veteraneninstituut zei hij:
“Het belang van vrijheid is voor mij niet in woorden uit te drukken. In een oorlog leef je altijd in angst. Ik hoop dat jonge mensen beseffen hoe waardevol onze vrijheid is.”
Aldus Klaas Appel, die hier in 1940 onze vrijheid verdedigde.
Laten zijn woorden – en deze jaarlijkse herdenking – ons aansporen om ons blijvend in te zetten voor een vreedzame, rechtvaardige en veilige wereld.
Dank u wel.
