Toespraak door Jan van Zanen bij de herdenking van omgekomen gemeenteambtenaren op het Trekvlietplein, 4 mei 2026

Geachte aanwezigen,

Beste collega’s,

Den Haag heeft in de Tweede Wereldoorlog heel zwaar geleden. Onder de vele slachtoffers bevonden zich ook Haagse gemeenteambtenaren – mensen die, net als wij, hun dagelijks werk deden voor deze stad en haar inwoners.

Iets waar ik afgelopen vrijdag heel duidelijk mee geconfronteerd werd op een plek waar je dat misschien niet zo snel zou verwachten: het terrein van Dunea bij de watertoren aan de Pompstationsweg op Scheveningen.

Daar werd een plaquette onthuld die kort na de Tweede Wereldoorlog al was gemaakt en eerder ergens anders hing. Hij toont de namen van zes medewerkers van het toenmalige gemeentelijke Duinwaterleidingbedrijf, dat later op zou gaan in Dunea.

Zes Haagse gemeenteambtenaren dus, die om verschillende redenen de oorlog niet hebben overleefd. Ze vielen in het verzet, door oorlogsgeweld (als burger of militair) of kwamen om als gevolg van de Jodenvervolging.

Om verschillende redenen was de plaquette een tijd lang niet te zien. Goed, dat daar nu verandering in is gekomen.

Want we mogen onze omgekomen collega’s van de gemeente niet vergeten. En dat doen we ook niet.

Deze herdenkingsbijeenkomst, hier op het Trekvlietplein, is sinds jaar en dag goed bezocht. Graag wil ik van de gelegenheid gebruikmaken om iedereen die deze herdenking mogelijk maakt heel hartelijk te danken. In het bijzonder de Haagse Milieu Services en Stedin.

Juist nu de Tweede Wereldoorlog steeds verder in het verleden komt te liggen, is het zo belangrijk om de verhalen uit die tijd door te vertellen.

Heel goed dat zoveel leerlingen van het John Dewey College hier aanwezig zijn, samen met leerkrachten en imam Shamier Madhar. Jullie zijn op bezoek geweest in Westerbork, de plek van waaruit meer dan 12.000 inwoners van Den Haag de dood in zijn gestuurd.

Vorig jaar mocht ik daar bijdragen aan het voorlezen van de namen van de Joodse medeburgers die zijn vermoord tijdens de Tweede Wereldoorlog. De geschiedenis kwam toen heel dichtbij en ik kan me voorstellen dat jullie dat tijdens het bezoek aan Westerbork ook zo ervaren hebben.

Het jaarthema van het Nationaal Comité 4 en 5 mei voor 2026 is ‘De geschiedenis leren begrijpen’. Om dat te doen moeten we om te beginnen weten wat er is gebeurd in de jaren 1940-1945. Hoe doodgewone burgers het slachtoffer konden worden van oorlogsgeweld, onderdrukking en vervolging.

Maar we moeten ook kijken naar het hier en nu. Alle goede bedoelingen ten spijt is oorlog nog niet uitgebannen uit onze wereld. En ook nu dreigen mensen te worden buitengesloten, simpelweg om wie zij zijn.

Als er één les te leren valt uit de Tweede Wereldoorlog, dan is het wel dat we steeds op onze hoede moeten zijn. Toen werden de democratie en de mensenrechten stapje voor stapje buiten werking gesteld. Daardoor hadden veel mensen in het begin niet door wat er aan de hand was.

Ook nu kan dat gebeuren, sterker: het is al aan de gang op allerlei plekken in onze wereld.

Laten we daarom met elkaar, hier in onze internationale stad van vrede en recht, steeds blijven opkomen voor onze vrijheid en voor mensenrechten. En elkaar, bij alle verschillen, steeds als medemens blijven zien.