Loop tegen half zeven naar de East wing. Werkontbijt aldaar. Wandel dan terug naar West wing. Trek er op de 6^e verdieping mijn zwembaantjes. Zeg gedag tegen ambassadeur Gilles Beschoor Plug. Hij trekt er – net als gisterochtend – ook een paar banen en gaat in de loop van de ochtend terug naar Tokyo. Tijdens de rest van het werkbezoek zullen onze wegen zich niet meer kruisen. Spreken af elkaar volgend jaar te ontmoeten in Den Haag tijdens de Ambassadeursconferentie. Een aardig vooruitzicht.

Begeven ons vandaag naar Kyoto. Neem voor vertrek in de hal van het hotel afscheid van Heleen Bakker. Heleen keert vandaag terug naar Nederland. Wens haar een goede reis en spreek de verwachting uit haar snel weer in Den Haag te ontmoeten. Als directeur-generaal Europese Samenwerking zal daar ongetwijfeld gelegenheid voor zijn.

Inmiddels staat om half negen een busje klaar. Breng een bedrijfsbezoek aan hightechbedrijf Optex. Optex is ‘wereldwijd leider in Sensor Technologieën’ en ‘biedt al 45 jaar toonaangevende detectie oplossingen’. Het bedrijf is gevestigd in Shiga vlak bij het grootste meer van Japan, het Biwameer. Een prachtige omgeving.

Het ligt voorbij Kyoto, bezoek daar later vandaag mijn ambtgenoot. Consul-generaal Sandra Pellegrom, Bas Valckx en Takashi Yamaguchi van Netherlands Foreign Investment Agency (NFIA) vergezellen ons. Het Europese hoofdkantoor van Optex is gevestigd aan de Henricuskade in Leidscheveen. Vandaar.
CEO Kazuo Ikeda, General Manager Takeshi Ibaraki en Manager Planning Yuichi Harada begroeten ons bij de ingang. Krijgen een indrukwekkende presentatie (‘Creating a future bigger than imagination’) over de ontwikkeling van het bedrijf en de ambities voor Europa (‘Sensing innovation’). Bespreken daarbij ook de mogelijkheden voor verdere samenwerking met Den Haag. Breng onder meer het Living Lab Scheveningen ter sprake. Interessant om te zien hoe technologie steeds vaker wordt ingezet om steden veiliger, slimmer en weerbaarder te maken. Juist in een tijd van toenemende onzekerheid en digitale afhankelijkheid zijn dat belangrijke thema’s voor Den Haag. Tijdens een van de verhalen komt opeens het draaideurenbedrijf Boon Edam voorbij. Het blijkt een goede relatie van Optex. Mijn vader was architect en ’tekende’ ooit de originele vestiging in Edam. De wereld is klein. Bericht Niels Huber en Marc Giese erover. Dit geheel terzijde natuurlijk. Prima bedrijfsbezoek.

Lunch met de delegatie in een traditioneel Japans restaurant Mimasuya Okudohan in Kyoto.

Ambtgenoot Koji Matsui ontvangt mij ’s middags op het Stadhuis van Kyoto. Hij wordt vergezeld door Tetsuya Hiraga, Supervising Director Culture and Art Policy, Hotaka Noguchi, Senior Director for Culture and Arts City Promotion Office, Makoto Kuratani, Director for Culture and Art Planning Section, en Miki Hasegawa, Director for International Affairs.
Matsui spreekt met waardering over Den Haag als internationale stad van vrede en recht en benadrukt het belang van het internationaal recht in een steeds complexere wereld. “Aangezien ik tijdens mijn studietijd internationaal recht heb gestudeerd, is Den Haag, bekend als de hoofdstad van het internationaal recht, een heilige plek voor mij. Het is voor mij een grote eer om de burgemeester van Den Haag te ontmoeten in mijn hoedanigheid als burgemeester van Kyoto.” Hij refereert ook aan de benarde positie van het ICC. Dank hem voor zijn steun en bespreken vervolgens kansen voor verdere samenwerking tussen onze steden. Bijvoorbeeld in het kader van The League of Historical Cities waar zowel Kyoto als Den Haag lid van zijn.
Kyoto en Den Haag blijken meer gemeen te hebben dan op het eerste gezicht zichtbaar is. Beide steden combineren een rijke geschiedenis en sterk cultureel erfgoed met een blik op de toekomst. Kyoto doet dat onder meer door traditie, cultureel vakmanschap en technologische innovatie actief met elkaar te verbinden. Mijn ambtgenoot bericht op X over onze ontmoeting.

Van het Stadhuis begeven we ons naar het Kyoto Institute for Culture and Technology. Spreek daar met Nishimoto Sei-ichi, Chairman of the Board of Directors, en Hiroshi Mayahara, Vice Chairman of the Board of Directors. Krijgen een presentatie over het innovatieve ecosysteem van Kyoto. Ben onder de indruk van de manier waarop eeuwenoude kennis en tradities hier worden ingezet voor nieuwe maatschappelijke en technologische toepassingen. Een inspirerende combinatie van verleden en toekomst. Krijgen er tijdens de afsluitende rondleiding vijf prachtige voorbeelden van te zien. Gist die voor sake (‘Kyoto Yeast’) wordt gebruikt, traditionele weefgetouwen (‘Nishijin’) die computergestuurd nog verfijnder hun werk kunnen doen, mallen voor metallurgie die inmiddels voor de halfgeleiders worden gebruikt, geavanceerde keramiektoepassingen en ten slotte fraai (‘lacquer, urushi’) Japans lakwerk dat bijvoorbeeld op liftdeuren kan worden aangebracht.


Neem afscheid van consul-generaal Sandra Pellegrom. Zij keert alvast terug naar Osaka in verband met het avondprogramma. Rob Anderson, plaatsvervangend chef de poste van de ambassade, sluit zich daarom bij ons aan voor het laatste programmaonderdeel in Kyoto: een bezoek aan het Kyoto Museum for World Peace van de Ritsumeikan Universiteit.
De hooggeleerden Akihiko Kimijima (vertrekkend directeur) en Tomoaki Nishimura (inkomend directeur) en curator Miki Taguwa verwelkomen ons. Zij spreken met veel waardering over de internationale positie van Den Haag als stad van vrede en recht. Het museum wil graag nauwer samenwerken met Den Haag en de Haagse kennisinstellingen. Spreken af concrete mogelijkheden om die samenwerking vorm te geven te verkennen. Krijgen een rondleiding door het museum. Het bezoek maakt indruk. Het museum staat stil bij de pijnlijke lessen uit het verleden, maar richt zich nadrukkelijk ook op vredeseducatie en vredesopbouw voor de toekomst. Zie interessante mogelijkheden om deze activiteiten sterker te verbinden met initiatieven en kennisnetwerken in Den Haag. Spreken af hier vervolg aan te geven.

Neem na afloop afscheid van Rob Anderson, die in verband met afspraken in Kyoto blijft. Reis samen met (andere) Rob, Martin en Bas Valckx terug naar Osaka. Gelukkig doet de airco in het busje het goed. Werk onderweg enkele stukken bij en bereid mij voor op het avondprogramma.

Het consulaat organiseert vanavond in het Nakanoshima Museum of Art een Women’s Empowerment Event, getiteld ‘Behind the Vermeer Exhibition: Connecting Art, Business and Female Leadership’. Consul-generaal Sandra Pellegrom treedt op als gastvrouw en Martijn Heule als moderator. Woon de bijeenkomst bij. Drie sleutelfiguren achter de Vermeer-tentoonstelling – Martine Gosselink, directeur van het Mauritshuis, Reiko Horikoshi van Asahi Shimbun en Keiko Ueki, directeur van het Nakanoshima Museum of Art – vormen een panel en reageren op stellingen. Het is interessant om te horen hoe zij vanuit hun eigen positie kijken naar leiderschap, maatschappelijke verandering en de rol van vrouwen in cultuur en samenleving. Benadruk na afloop van de paneldiscussie in een korte spontane bijdrage dat het in ieder geval belangrijk is dat lokale en regionale overheden goed aansluiten bij initiatieven die vrouwen zelf ontwikkelen. Dat is de beste garantie op duurzaam succes. Èn dat mannen bewust zijn dat zij ruimte moeten maken voor vrouwen waar dat in het verleden niet het geval was.
Maak na afloop kennis met onder anderen Ako Makiyama (Nakanoshima Qross), Kyoko Hirose (Kamer van Koophandel Osaka), Hiromi Morisaki (Sysmec), Yoko Fujie (Fujiplus), Saori Nakata (gemeente Osaka), Yukiko Seo (The Sanyo Shimbun) en de hooggeleerden Hideko Nishioka, Mari Nogami-Itoh en Mari N Itoh (allen Universiteit Osaka).

Gebruik het avondeten samen met Rob en Martin in een van eetzaakjes in de shopping mall beneden in de kelderverdieping van het hotel. Kies in Kobe Kitcho voor shabu shabu. Het eten wordt in een soort van vogelkooitje opgediend.

Twee enthousiaste en zeer ervaren dames bedienen. Het zijn moeder en dochter.

Terugkijkend op de dag valt op hoe vaak hetzelfde thema terugkomt. Of het nu gaat om technologie, cultuur, innovatie of vrede: steeds draait het om de vraag hoe steden en samenlevingen zich voorbereiden op de toekomst zonder hun identiteit te verliezen. Kyoto laat zien dat traditie en vernieuwing daarbij geen tegenpolen hoeven te zijn. Integendeel. Juist de combinatie van beide blijkt hier een belangrijke kracht. Vlak voor het naar bed gaan belt Erben Wennemars. Praten kort bij.