Toespraak door Jan van Zanen bij de opening van Writers Unlimited, 22 januari 2026

Goedenavond allemaal,
Beste schrijvers, denkers, lezers en luisteraars,

Wat een eer om wederom aanwezig te kunnen zijn bij de opening van Writers Unlimited.
En dank voor het allereerste exemplaar van ‘Omhoog slaan’, negen dichters over Haagse architectuur van FFÛH.

Writers Unlimited draait om het geschreven en gesproken woord en hoort daarom echt thuis in Den Haag: hart van onze democratie, internationale stad van vrede en recht én dichterlijke stede, zoals een bundel met Haagse poëzie Den Haag ooit zo mooi heeft betiteld.

Writers Unlimited is een festival van en voor de stad, iets dat goed tot uitdrukking komt in de programmering en de locaties waar het festival plaatsvindt.
Dat zijn er maar liefst twintig, verspreid over heel Den Haag.
Schrijvers uit binnen- en buitenland waaieren uit over de stad om voor te dragen uit hun werk en daarover in gesprek te gaan.
Niet alleen hier in het Theater aan het Spui, maar ook in scholen, buurthuizen en bibliotheken.

Writers Unlimited brengt een programma dat zich richt op alle leeftijden, van jong tot oud.
Het is die brede oriëntatie en toegankelijkheid van Writers Unlimited die mij zeer aanspreken.
Literatuur is niet elitair: iedereen kan zich laten raken door een verhaal of gedicht.
Bovendien biedt Writers Unlimited eenieder de mogelijkheid om ervaringen met elkaar te delen, ideeën en kennis uit te wisselen en meningen te uiten.
Dat is van groot belang: de vrije uitwisseling van ideeën vormt de basis van onze democratische samenleving.

Al in de zeventiende eeuw benadrukte Spinoza dat een open debat en kritisch denken van fundamenteel belang zijn voor een goed functionerende maatschappij.
Reden te meer om het vrije woord te koesteren en te beschermen, zeker nu de democratie op steeds meer plekken in de wereld onder vuur ligt.
Terecht dat het recht op meningsuiting vanavond dan ook centraal staat.

Maar ook los van wat het geschreven woord op maatschappelijk terrein vermag te bereiken heeft het, welbeschouwd, iets magisch. Dat kan ik, als fervent lezer, ten volle beamen. Onafhankelijk van tijd en plaats kun je je als lezer verplaatsen in de gedachten van de auteur of de personages die zij of hij ten tonele voert.

Het menselijk lichaam is het overkoepelende thema van het festival.
Raak gekozen, om velerlei redenen. Het geschreven en gesproken woord bestaat immers bij gratie van geest én lichaam.
Bovendien is de lichamelijke onschendbaarheid een belangrijk mensenrecht is, opgenomen in onder meer de Nederlandse Grondwet en het Handvest van de grondrechten van de Europese Unie.

Helaas zien we op dit moment hoe in verschillende landen op grove wijze inbreuk wordt gemaakt op de onschendbaarheid van het lichaam, als gevolg van oorlog, onderdrukking en uitbuiting.
En ook dichter bij huis worden we ermee geconfronteerd, bijvoorbeeld in de vorm van gendergerelateerd geweld en seksueel geweld.
Het spreekt voor zich dat Den Haag alles in het werk stelt om dit te bestrijden en een veilig thuis te bieden voor iedereen.
Net als we, als stad van vrede en recht, blijven werken aan een wereld waarin de integriteit van het lichaam als mensenrecht gerespecteerd wordt – ook nu het stelsel van internationaal recht en internationale verdragen in toenemende mate onder druk staat.

De aandacht die Writers Unlimited dit jaar aan het thema besteedt, komt dan ook als geroepen.
Graag dank ik iedereen die deze editie mogelijk heeft gemaakt. Sluit me aan bij de woorden van directeur Judith Uyterlinde die verwees naar ‘Let’s get physical’ van Olivia Newton John en verklaar hierbij Writers Unlimited 2026 officieel voor geopend.