Geachte aanwezigen,
Als journalisten op pad gaan voor één verhaal, komen de besten onder hen thuis met wel drie verhalen.
En als zo’n journalist uiteindelijk een boek schrijft, kunt u er vrijwel zeker van zijn dat het daar niet bij blijft.
De biografie IDEAAL, over film- en verzetsman Karel van Riet Paap, bewijst dat maar weer eens.
Mijnheer De Voogd, beste Barend,
Filmjournalist bent u al sinds 2005, maar uw eerste boek schreef u pas in 2017.
Drie jaar geleden volgde uw tweede boek, gewijd aan de Haagse filmfabriek Profilti.
Begin jaren dertig was dat bedrijf de grote concurrent van het Haarlemse Polygoon.
Tijdens uw research dook u ook in een stukje familiegeschiedenis.
Want van 1929 tot 1933 was uw opa, Abraham de Voogd, directeur van Profilti.
Karel van Riet Paap werkte daar als filmlaborant, waardoor zijn naam ook in dat boek terechtkwam.
En daarmee begon direct een nieuw verhaal.
Mevrouw Gerritsen-Van Riet Paap, of mag ik Marthy zeggen?
U bent de kleindochter van Karel en woont in Bezuidenhout.
Ook Profilti was daar ooit gevestigd, aan de Koningin Sophiestraat.
U las in het Bezuidenhoutsnieuws over het boek over Profilti, en in dát artikel viel óók de naam van uw grootvader.
Omdat u beschikte over een kistje met documenten van Karel, enkele herinneringen en een gezonde dosis nieuwsgierigheid, zocht u contact met Barend de Voogd.
Hij zag er al snel zijn derde boek in.
En daarom is ons samenzijn hier vandaag zeker ook aan u te danken.
Beste mensen,
Zoals zovelen bevond Karel van Riet Paap zich lange tijd in de coulissen van de geschiedenis.
En in zijn geval zeker ook in die van de Nederlandse filmgeschiedenis.
Daar waren de schijnwerpers vooral gericht op grote namen als Maurits Binger en Willy Mullens, die als producenten en regisseurs volop erkenning kregen voor hun werk.
Maar achter die grote namen stond een leger van vakmensen: cameramensen, belichters, geluidstechnici en filmlaboranten als Karel van Riet Paap.
Mensen zonder wie er geen films waren geweest.
Toen Karel zich later met zijn eigen bedrijf IDEAAL had gespecialiseerd in het ondertitelen van films, nam zijn leven door de Duitse inval een andere wending.
Opnieuw liet hij zich gelden, opnieuw vrijwel onzichtbaar, ditmaal in het verzet.
Tot hij op 14 maart 1941 werd gearresteerd op verdenking van het drukken en verspreiden van een illegaal blad.
Op dat moment vroeg zijn doodsbange zoon Wim:
“Schieten ze pappie nu dood?”
Eén zin.
Maar daarin klinken de angst van een gezin, de onzekerheid van een kind en de wreedheid van een bezetting samen.
Doodgeschoten werd Karel niet.
Maar zijn verzetswerk kostte hem uiteindelijk wel het leven.
Op 23 augustus 1942 overleed hij in concentratiekamp Buchenwald.
Een officiële aanklacht is nooit tegen hem ingediend.
Een proces heeft hij nooit gekregen.
Karel van Riet Paap werd door de bezetter simpelweg weggemoffeld, tot de dood erop volgde.
—
Hoe schrijf je een boek over iemand die nooit, of slechts heel zelden, uit de coulissen stapte?
Dat moet een enorme uitdaging zijn geweest.
Barend de Voogd is die uitdaging met succes aangegaan.
Twee jaar lang sprak hij met betrokkenen, onderzocht archieven en bekeek talloze films.
Zo heeft hij een compleet beeld kunnen schetsen van Karel van Riet Paap en van wat hij heeft betekend.
Keiharde bewijzen ontbreken soms, maar de verbanden die dit boek legt, zijn overtuigend.
Zo maakt De Voogd aannemelijk dat een filmpje over Anjerdag 1940 hier in Den Haag, een van de eerste openlijke daden van verzet tegen de Duitsers, door niemand anders dan Karel kan zijn gemaakt.
—
Een groot deel van de geschiedenis krijgt vorm vanuit de coulissen.
IDEAAL laat dat op indrukwekkende en zorgvuldig gedocumenteerde wijze zien.
Voordat hij na enige omzwervingen in Buchenwald terechtkwam, bracht Karel van Riet Paap meer dan een jaar door hier, in het Oranjehotel.
Het grootste deel van die tijd zat hij opgesloten in cel 493.
Geregeld moet hij hebben gehoord hoe anderen werden weggevoerd.
Voor gewelddadige verhoren, naar kampen of naar de Waalsdorpervlakte, om daar te worden terechtgesteld.
Intussen waren er de voortdurende zorgen om zijn vrouw en kinderen.
En om het bedrijf waarvan het gezin afhankelijk was.
In de gecensureerde brieven die Karel schreef, en waaruit Barend de Voogd citeert, blijft hij positief.
Toch sijpelt voor de goede verstaander het verdriet tussen de regels door.
Juist daarom is het bijzonder dat wij vandaag hier, in het Oranjehotel, bijeen zijn.
—
“In deze bajes zit geen gajes, maar Hollands glorie, potverdorie,”
zo kalkten moedige landgenoten destijds op een buitenmuur van deze gevangenis.
Een typering die zeker gold voor Karel van Riet Paap.
Zijn verhaal is dat van één man, maar tegelijk ook dat van velen die zich verzetten zonder ooit bekend te worden.
Dit boek zet zijn lang onderbelichte verhaal eindelijk vol in de schijnwerpers.
Met dit boek krijgt Karel van Riet Paap eindelijk de plaats in ons collectieve geheugen die hem toekomt.
Niet alleen als filmman.
Niet alleen als verzetsman.
Maar ook als mens.
Een mens die in donkere tijden koos voor moed, verantwoordelijkheid en vrijheid.
En daarvoor de hoogst mogelijke prijs betaalde.
Dat wij vandaag zijn naam noemen, is meer dan een eerbetoon.
Het is een vorm van rechtvaardigheid.
Dank u wel.
